Lectio Divina Nedir, Nasıl Yapılır? Kutsal Kitap'la Dört Adımda Dua

Lectio Divina, Kutsal Kitap'tan kısa bir bölümü dua ederek, ağır ağır okuma yoludur ve dört adımdan oluşur: okuma (lectio), tefekkür (meditatio), dua (oratio) ve sessiz duruş (contemplatio). Birkaç ayeti birkaç kez okur, seni tutan sözcükte kalır, Tanrı'ya kendi sözlerinle cevap verir, sonra susarsın. 15–20 dakika yeter.

Latince ad "ilahi okuma" ya da "kutsal okuma" demektir ve olduğundan daha ağır durur. Bir ayeti okurken tek bir cümlede takılıp kaldıysan, o cümle seni bırakmadıysa ve kendini onun hakkında dua ederken bulduysan, işin çoğunu zaten yapmışsın demektir. Yöntem, bu deneyime dönüp gelebileceğin bir biçim verir.

Lectio Divina nedir, ne değildir?

Lectio Divina, Kutsal Kitap'la başlayan duadır. Metin çözülecek bir bilmece ya da bitirilecek bir bölüm değildir; sana söylenmiş bir söz olarak karşılanır. Uygulamanın bütünü, o sözü acele etmeden duymak ve ona karşılık vermektir.

Bu yüzden Kutsal Kitap incelemesinden ayrılır. İnceleme, bir bölümün ilk dinleyicilerine ne dediğini, Grekçesinin ya da İbranicesinin nasıl işlediğini, büyük hikâyenin neresinde durduğunu sorar. Bunlar yerinde sorulardır ve duanın metinden kopmasını önler. Lectio Divina ise daha dar, daha kişisel bir şey sorar: Burada, bugün, bana ne söyleniyor ve ben ne cevap vermek istiyorum?

Mesafe kat etmek için yapılan okumadan da farklıdır. Kutsal Kitap'ın tamamını bir planla okuyorsan onu bırakma. Plan üç bölüm okuturken Lectio Divina on ayette kalır; biri genişlik, öteki derinlik içindir ve çoğu kişi ikisini birlikte sürdürür. Kutsal Kitap'a henüz yeni giriyorsan önce Kutsal Kitap okumaya nereden başlamalı yazısına bakabilirsin.

Lectio Divina nereden gelir?

Uygulama, yönteminden eskidir. Daha üçüncü yüzyılda Origenes, Kutsal Yazıları duayla birlikte okumayı öğütlüyordu; Papa XVI. Benedikt Verbum Domini'de (86) onun bu öğüdünü hatırlatır.

Bu okuma, manastırlarda gündelik bir düzene dönüştü. Altıncı yüzyılda yazılan Aziz Benedikt'in Kuralı, kırk sekizinci bölümüne aylaklığın ruhun düşmanı olduğunu söyleyerek başlar ve keşişin gününü el emeği ile belirli saatlerdeki kutsal okuma arasında böler. Bu okuma mevsime göre günde aşağı yukarı iki üç saat tutardı. Keşişten çok sayfa çevirmesi beklenmezdi. Ağır ağır, çoğu zaman sesli okuması ve bir cümleyi işinin başına götürmesi beklenirdi.

Dört adıma adını ve sırasını veren kişi, 12. yüzyılda yaşamış Kartuzyen keşiş II. Guigo'dur. 1174'ten 1180 dolaylarına kadar Grande Chartreuse manastırının başında bulunan Guigo, Gervasius adlı bir keşiş kardeşine yazdığı ve Scala Claustralium (Keşişlerin Merdiveni) adıyla bilinen mektupta okumayı, tefekkürü, duayı ve sessiz duruşu tek bir merdivenin dört basamağı olarak anlatır. Bunları yemek yemeye benzetir: okuma lokmayı ağza koyar, tefekkür çiğner, dua tadını çıkarır, contemplatio ise doyuran tatlılığın kendisidir. Örnek olarak tek bir cümleyi, yüreği temiz olanlarla ilgili mutluluk sözünü ele alır (Matta 5:8).

Katolik Kilisesi uygulamayı bugün de bu sözlerle öğretir. Katekizm, ruhani yazarlara dayandırdığı bir cümleyle özetler:

Okurken arayın, tefekkür ederken bulacaksınız; içten duayla kapıyı çalın, sessiz duruşla size açılacaktır. — Katolik Kilisesi Din ve Ahlak İlkeleri, 2654 (İngilizce metinden bu yazı için çevrildi)

II. Vatikan Konsili, Kutsal Yazıların okunmasına duanın eşlik etmesini, böylece okumanın bir konuşmaya dönüşmesini ister (Dei Verbum 25). XVI. Benedikt de 2010'da adımları manastır dışındaki okurlar için tek tek anlatmıştır (Verbum Domini 87).

Lectio Divina'nın dört adımı nedir?

Sorular, XVI. Benedikt'in Verbum Domini'de verdiklerini izler. Papa şunu da ekler: okuma eyleme (actio) varmadıkça tamamlanmış sayılmaz; duyduğun söz, bir başkası için yaptığın bir şeyi değiştirmelidir. Bugün birçok rehber bunu beşinci adım olarak sayar.

Contemplatio için Türkçede tek bir yerleşik karşılık yok; "temaşa" da denir, "seyir" de. Burada "sessiz duruş" diyoruz, çünkü yapılan şey tam olarak budur.

Guigo bunlara basamak dediği için insan bazen "doğru çıkıyor muyum" diye kaygılanır. Uygulamada adımlar merdivenden çok bir sohbete benzer. Okumadan doğruca duaya geçebilir, yeniden metne dönebilir, ortasında bir an susabilirsin. Bu, yöntemin bozulduğunu değil, işlediğini gösterir.

Lectio Divina 15–20 dakikada nasıl yapılır?

Bölümü oturmadan önce seç ki vaktin sayfa çevirmekle geçmesin. Başlamak için iyi bir yer:

²⁸Ey bütün yorgunlar, yükleri ağır olanlar! Bana gelin, ben sizi rahata kavuşturacağım. ²⁹Benim boyunduruğumu üstlenin ve benden ders alın. Çünkü ben yumuşak huylu ve alçak gönüllüyüm. O zaman gönül rahatlığı bulursunuz. ³⁰Çünkü benim boyunduruğum kolay taşınır, vereceğim yük de hafiftir.”

1. Sakinleş (1 dakika). Bölünmeyeceğin bir yere otur. Telefonu ters çevir. Birkaç kez yavaşça nefes al ve tek cümleyle Tanrı'dan dinlemene yardım etmesini iste.
2. Oku (4–5 dakika). Bölümü iki kez, ağır ağır oku. Fısıltıyla da olsa sesli okumak iyidir; gözün atladığını kulağın yakalar. Önce düz anlamına bak: Kim konuşuyor, kime sesleniyor, ne sunuyor, ne istiyor? Bu ayetlerde çağrı yorgunlara ve yükü ağır olanlara yapılır; vaat edilen şey rahattır.
3. Tefekkür et (4–5 dakika). Üçüncü kez oku ve seni tutan yerde dur. Tek bir sözcük olabilir: yük, boyunduruk, alçak gönüllü. Onu içinden tekrar et. Gerçek gününe değmesine izin ver: Neyi taşıyorsun, nerede yoruldun, yumuşak huylu birinden ders almak senin için ne demek olurdu? Parlak bir fikir aramıyorsun. Bir sözcüğün sana ulaşmasına yetecek kadar onun yanında kalıyorsun.
4. Dua et (4–5 dakika). Şimdi cevap ver. Sözcüğün sende uyandırdığını Tanrı'ya gündelik dilinle söyle. Bu bir şükür olabilir, bir istek olabilir, boyunduruğu hiç de kolay bulmadığını dürüstçe söylemek olabilir. Aklına bir şey gelmezse cümlenin kendisini bir dilek olarak geri söyle.
5. Sus (2–3 dakika). Cümle kurmayı bırak. Dikkatin Tanrı'ya dönük, yalnızca orada ol. Aklın dağılacak; dağıldığında sözcüğüne usulca dön ve onu yine bırak.
6. Bir şey al (1 dakika). Kalkmadan önce yanına bir sözcük ya da küçük bir iş al. İstersen yaz.

Guigo tefekkürü çiğnemeye benzetir. Mezmurlar da Tanrı'nın sözünün yanında kalmayı benzer bir dille anlatır.

¹⁵Senin ilkelerin üzerinde
derin derin düşüneceğim,
yollarını göz önünde bulunduracağım. ¹⁶Senin kurallarından zevk alırım.
Sözünü unutmam.

Hangi bölümler Lectio Divina'ya uygundur?

Ölçü kısalık ve somutluktur. Çoğu zaman üç ile on ayet yeter; tek bir ayet de yetebilir.

• İncillerden sahneler: birinin İsa'yla karşılaştığı ve bir söz söylendiği yerler. İlk öğrencilerin çağrılması, yol kenarındaki kör adam, Emmaus yolundaki yürüyüş (Luka 24:13-35).
• Mezmurlar, özellikle kısa olanlar: Mezmur 23, Mezmur 131, Mezmur 121.
• İsa'nın sözleri: yukarıdaki çağrı ya da asma ile çubuklar (Yuhanna 15:1-11).
• Mektuplardan bir paragraf: örneğin Filipililer 4:4-9.
• Kilisenin önündeki pazar için belirlediği okumalar: böylece kişisel duan seni ortak ibadete hazırlar.

Arka plan bilgisine çok yaslanan bölümler, uzun soy kütükleri ya da yasa kısımları gibi, önce notlarla, olağan bir okumayla tanınmaya daha uygundur. İçlerinden bir cümleye sonra dönebilirsin.

Bir süre aynı yerde kalmak da yardımcı olur. Tek bir İncil'i her gün birkaç ayet ilerleyerek dua etmek, oradan oraya atlamanın veremediği bir aşinalık kazandırır. Kitaptaki sabit yer kadar gündeki sabit saat de işe yarar; bunun için her gün Kutsal Kitap okuma alışkanlığı yazısına bakabilirsin.

Lectio Divina bir grupla nasıl yapılır?

Aynı adımlar birkaç kişiyle de işler; Verbum Domini, Kutsal Yazıların toplulukça okunmasının çok önemli olduğunu söyler. Dört ile on kişilik bir grup için yarım saatlik sade bir düzen:

1. Biri bölümü sesli okur. İki dakika sessizlik.
2. İkinci bir ses yeniden okur. Herkes sırayla, açıklama yapmadan, yalnızca dikkatini çeken sözcüğü ya da cümleyi söyler.
3. Üçüncü bir ses okur. Sessizlikten sonra isteyenler bölümün kendilerine ne söylediğini bir iki cümleyle paylaşır. Ötekiler karşılık vermeden dinler.
4. Dördüncü okuma, ardından kısa, sesli ya da sessiz dualar.
5. Birkaç dakika ortak sessizlik; Rab'bin Duası'yla kapanış.

Uygulamayı iki kural korur: Kimse bir başkasının paylaştığını düzeltmez ya da tartışmaz ve isteyen "pas" diyebilir. Tartışma değerlidir, ama başka bir buluşmanın işidir.

Lectio Divina yalnız Katolikler için mi?

Sözcükleri Latince, yurdu Batı manastırıdır; köken olarak ona Katolik bir uygulama demek yanlış olmaz. Özü ise, yani ağır ağır okunan ve duayla cevaplanan Kutsal Kitap, ortak zemindir.

Protestan bir kiliseden geliyorsan onu Martin Luther'de tanıyabilirsin. Luther 1539'da yazdığı bir önsözde, Kutsal Yazılardan öğrenmek isteyenlere Mezmur 119'dan çıkardığı üç kural verir: oratio, meditatio, tentatio; yani dua, tefekkür ve sınanma. Tefekkürü yalnız içinden düşünmek olarak görmez; sözleri sesli tekrar etmek, birbiriyle karşılaştırmak, dikkatle okuyup yeniden okumak olarak anlatır. Üçüncü terimi Guigo'nunkinden ayrılır: keşiş sessiz duruşta bitirirken, Luther sözün ne kadar doğru olduğunu insana öğreten gündelik hayatın sınamasını gösterir. İlk iki basamak ise neredeyse aynıdır. Açık bir Kutsal Kitap'la geçirilen günlük "sessiz zaman" bu çizginin devamıdır.

Ortodoks isen ad sana yabancı gelecek, ama eğilim tanıdık gelecektir. Doğu'nun ve Batı'nın ortak Babaları, Origenes de aralarında, okumayı duayla birlikte öğretmiştir; Mezmurlar ve günün İncil okuması Ortodoks evlerinde ve manastırlarında ağır ağır dua edilir. Doğu geleneğinin iç sükûnete giden kendine özgü yolu ise başkadır: İsa Duası nasıl edilir yazısında anlatılan kısa, tekrarlanan yakarış.

Hiçbir şey olmuyor gibi gelirse?

Bazı günler bir sözcük açılır ve vakit çabucak geçer. Bazı günler bölümü dört kez okur, akşam yemeğini düşünür ve hiçbir şey yapmamış gibi kalkarsın. İkisi de uygulamanın parçasıdır. Guigo da sessiz duruştaki tatlılığın gelip gittiğini, ısmarlanamayacağını yazar.

Birkaç şey yardımcı olur. Bölümü kısalt. Sesli oku. O tek cümleyi bir kâğıda yaz, cebinde taşı. Ve süreyi mütevazı tut ki yarın dönmek kolay olsun.

Emmaus da aynı yay üzerine kuruludur. Günlük ritüeli Söz, Tefekkür ve Dua adımlarından geçer; sonunda güne bir şey taşır ya da bir şeyi bırakırsın. Üç, beş ya da on dakika sürer.